İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Bilmesinlercilik (Obskürantizm)

Bilmesinlercilik, kütüphane girişindeki turnikeler midir?

Obskürantizm: Egemen güçlerin kendi hoş görmediği kavramlara, kişilere, topluluklara ilişkin toplumun bilgi erişimini sistematik olarak kısıtlama çabası (TDK).

Arkasında sürüyle ek almış olan “bilmesinlercilik”, Fransızca’dan dilimize geçmiş olan “obskürantizm”in (obscurantisme) karşılığı olarak kullanılıyor. Karanlıktan türetilmiş bir ifade.

Terim, 16. yüzyıl başlarında yazılmış olan hiciv mektuplarından (*) isim almış; ilk olarak Fransız İhtilali’nde yayılan düşüncelere karşı olanlar için kullanılmış.

Bu izm uğruna bütün izm’lere düşman kesilmişiz. Onu her tehlikeden korumak için hapishaneler yükseltmiş, matbaalar kurmuş, mektepler açmışız. Gediklerden sızan her fikir süngü ile tepelenmiş…” (Cemil Meriç – Bu Ülke)

“Bilgiye erişimin sistematik bir şekilde kısıtlanması” bir toplum üzerine uygulanabileceği gibi daha küçük kümelerde de karşımıza çıkabilir. İşverenin çalışanların haklarını öğrenmesine engel olması, bir grup insanın maddi veya manevi kazançlarını korumak için ayrı bir dil, sınıf oluşturması bu kavramı karşılıyor olabilir. Farklı bir şekilde ifade edecek olursak bilginin kendisine düşman olunacağı gibi; bilgiye yalnız belli bir kesimin sahip olması amacı bu kapsam dahilindedir.

Tanımına bakınca yeterince korkunç gözüken obskürantizme şaşırtıcı biçimde birçok bilim insanının konuşmalarında, kitaplarında hak verildiğini de görüyoruz.

“Bilim dili”, obskürantizmin akla getirebileceği ifadelerden biri. Bilim dilinin Türkçe olmaması bilinçli bir kısıtlama olmasa da birçok başka faktörün sonucu. Çünkü bu dilin oluşmasında yeni bilgi üretimine katkının yanında tüketim talebinin de önemli rolü var. (**) Yeni bilgiye ulaşmayı isteyen kitle yeteri kadar olmadıkça bilginin o dilde üretimi mümkün olmuyor. Her ne kadar bilimi maddi kaygıların üstünde düşünsek de bir kitabın basılması için alıcı kitlenin hazır olması gerekiyor.

Bu konu birçoklarına George Orwell’in “1984” isimli kitabını hatırlatacaktır.

Obskürantizm hakkında dil bilimcilerin, felsefe ve sosyoloji alanındaki uzmanların söyledikleri-söyleyecekleri çok daha fazla şey vardır. O nedenle bu yazıyı bir özet olarak bırakalım.


*Bu mektuplar: The Epistolæ Obscurorum Virorum

**Bu konuyla alakalı olarak: Doc Dr Ali Osman Gündoğan’a ait “Bilim Dili Olarak Türkçe” makalesini okuyabilirsiniz.

İlk yorum yapan siz olun

    Bir Cevap Yazın